Hoofdstuk 7. Alle remmen los!

De visie van het CPB op keynesiaans beleid in de crisis. De tekst handelt o.a. over vraaguitval, over de gevolgen voor de overheidsschuld en de lange-termijn overheidsfinanciën, over de vormgeving van stimuleringsbeleid en over het Amerikaanse stimuleringspakket (in een kader).

Een mooi overzicht van de crisis in de jaren ’80 en dan met name de gevolgen voor de arbeidsmarkt. Uiteraard geven de reguliere CPB-publicaties (Centraal Economisch Plan en Macro Economische Verkenning) uit de jaren ’80 samen een nog gedetailleerder beeld (maar deze zijn helaas niet online beschikbaar).

Het bekendste werk van Keynes. In dit boek beschrijft hij (naast heel veel meer) zijn theorie over het met begrotings- en monetair beleid bijsturen van economische pieken en dalen - nu bekend als ‘keynesiaans beleid’. Dit is ook het boek dat hoog op de lijst van meest gevaarlijke boeken terecht is gekomen. Klik hier voor deze lijst.

Skidelsky is dé biograaf van Keynes. Hij concludeert dat niet iedereen Keynes correct citeert of interpreteert.

Fed-baas Bernanke wist al in 2002 hoe je met ‘onorthodox’ monetair beleid de crisis te lijf moet gaan. In deze speech legt hij dat uit.

Paper geeft zowel een compact overzicht van de geschiedenis van het economisch denken (van de opkomst van het keynesiaans denken, via de ondergang tot de wederopstanding) als van de kloof tussen economische theorie en de praktische toepasbaarheid.

Blanchard concludeert in 2008 dat economen het langzamerhand eens beginnen te worden over de hoofdpunten van de theorie. In het licht van de huidige hoog oplopende discussies over monetair en budgettair beleid zou hij nu wellicht anders oordelen.

Een overkoepelend overzicht van de gehele discussie (of beter: polemiek) onder economen over de wenselijkheid van stimuleringsbeleid is hier te vinden.

De Grauwe is erg kritisch over de Maastricht-criteria (en dus het Stabiliteitspact) - de criteria worden gebruikt als politiek instrument.

Onderbouwing voor de aanpassing van het Stabiliteitspact: het is veel belangrijker om naar de staatsschuld te kijken.

Artikel over het risico van euro-obligaties. Bij een gezamenlijke euro-obligatie betalen individuele landen niet meer de rekening voor onverantwoordelijk begrotingsbeleid, daarom is een dergelijke obligatie geen goed idee.

De effecten van stimulering op de overheidsschuld - die loopt flink op.

Waar Krugman zich zorgen maakt over het deflatiemonster, stelt Orphanides in dit artikel dat dat alleen tevoorschijn kan komen als beleidsfouten worden gemaakt, zoals in de jaren '30 en in Japan.

De drie bovenstaande bronnen geven een goed overzicht van de elementen van de stimuleringspakketten in Europa.

De studie van de OESO over de effectiviteit van budgettair stimuleringsbeleid (ofwel: hoe groot zijn de multipliers). Conclusie: erg effectief is het beleid helaas niet.

Over de effectiviteit van stimuleringsbeleid in Japan. Een van de conclusies is dat zowel bij monetair beleid als bij budgettair beleid te vroeg is begonnen met het terugdraaien van de impulsen.

Deze twee publicaties gaan allebei in op het belang van een goede exit-strategie en op de mogelijkheden voor Europese coördinatie

Deze lijst is hier te vinden.

Een volledig overzicht van monetaire beleidsbeslissingen (en toelichting) is te vinden op de websites van de Fed en de ECB.

De quote van Krugman is te vinden in zijn column: "Falling Wage Syndrom", New York Times, 3 mei 2009.

Bernanke vindt dat we hebben geleerd van de jaren '30. Hij stelt bijvoorbeeld in een speech ter gelegenheid van de 90e verjaardag van Milton Friedman: "Let me end my talk by abusing slightly my status as an official representative of the Federal Reserve. I would like to say to Milton and Anna: Regarding the Great Depression. You're right, we did it. We're very sorry. But thanks to you, we won't do it again."

Robert Barro over Ricardiaanse equivalentie: "Are Government Bonds Net Wealth?" in the Journal of Political Economy (Vol. 82, No. 6. (Nov. - Dec., 1974), pp 1095-1117). Barro werkt de ideeën van Ricardo over overheidsschuld uit in een model. De intuïtie is dat alle staatsschuld ooit moet worden afgelost. Hiervoor moet de overheid inkomsten genereren om de aflossing van de schuld te financieren. Staatsschuld is vanuit dit perspectief niets anders dan uitgestelde belastingheffing. Omdat voor de consumenten het financiële vermogen gedurende hun hele leven van belang relevant is, wegen ze deze uitgestelde belastingheffing mee in hun huidige bestedingsbeslissingen.

Zie bijvoorbeeld: Robert E. Hall, 1978, "Stochastic Implications of the Life Cycle-Permanent Income Hypothesis: Theory and Evidence", Journal of Political Economy 86, no. 6 pp 971-987.

CPB-berekeningen: Henk Kranendonk en Johan Verbruggen, 2006, SAFFIER, Een 'multi purpose'-model van de Nederlandse economie voor analyses op korte en middellange termijn, CPB document 123.
De officiële multipliers waar Amerika mee rekent: Christina Romer en Jared Bernstein (2009), "The Job Impact of the American Recovery and Reinvestment Plan", January 8, 2009.

Voor toetreding tot de EMU moest een land aan vier convergentie criteria voldoen, naast het feit dat de koers van de munt stabiel moest zijn:
1. De inflatie mocht maximaal anderhalf procentpunt boven het gemiddelde liggen van de drie lidstaten met de minste inflatie.
2. De kapitaalmarktrente mocht niet meer dan twee procentpunt hoger zijn dan het gemiddelde van de drie landen met de laagste inflatie.
3. Het EMU-tekort mocht niet groter zijn dan drie procent van het bbp.
4. De EMU-schuld in procenten van het bbp mag niet groter zijn dan 60%.
Daar werd en wordt niet altijd even strict aan gehouden, zie ook de column van De Grauwe. Het SGP is vooral bedoeld om er voor te zorgen dat landen die lid zijn van de EMU hun begroting in evenwicht blijven houden.