Hoofdstuk 9. Banken aan de ketting

Overzicht van literatuur over concurrentie tussen banken, en de relatie met financiële stabiliteit.

Legt uit waarom het redden van banken zo moeilijk is.

Rapport met aanbevelingen voor de Nederlandse financiële sector, geschreven in opdracht van de Nederlandse Vereniging van Banken. Het gaat uit van de eigen verantwoordelijkheid van banken en richt zich op best practises.

Rapport met aanbevelingen voor hervormingen van toezicht op financiële markten in de EU, geschreven in opdracht van de Europese Commissie. Richt zich op coördinatie op Europees niveau.

Rapport met aanbevelingen voor hervormingen van toezicht op financiële markten in Groot-Brittannië, geschreven in opdracht van de Britse minister van Financiën. Uitgebreid in zijn analyse en schuwt de kritiek op toezicht niet.

Prikkelende discussie van de oorzaken van de crisis en de gevolgen voor regulering van banken.

Reconstructie van de ondergang van ABN Amro.

Boek over de crisis van de beroemde rechter en econoom Richard Posner.

Voorstel van de Brusselse denktank Bruegel om Europese banken in EU-verband te saneren.

Analyse van de lessen uit de Zweedse crisis.

Uitgebreide boekbespreking met een beknopt overzicht van de economische ratio achter regulering en een beschrijving van het Amerikaanse systeem van prompt corrective action.

Bundel van korte artikelen van vooraanstaande economen over vrijwel alle aspecten van de crisis, zoals kredietbeoordelaars, crisisbestrijding, securitisatie en kapitaalregulering.

Voorstel om bij regulering gebruik te maken van informatie die de markt genereert door een bank te dwingen zich te herkapitaliseren als de marktwaarde van een verzekering tegen het faillissement van die bank beneden een kritieke grens komt.

Analyse van de crisis en voorstellen voor aanpassing van regulering van banken, vooral gericht op het inperken van systeemrisico.

Analyse van de crisis en voorstellen voor aanpassing van regulering van banken.

Een overzicht van het verloop van de kredietcrisis, de overeenkomsten met eerdere bankencrises, de rol van overheidsbeleid bij het ontstaan van de crisis en de beleidsreacties in de VS op de crisis.

Legt uit hoe korte termijn schulden prikkels kunnen geven tot monitoring door schuldeisers.

De economische literatuur over banken kent verschillende stromingen wat betreft de rechtvaardiging van overheidsregulering van banken. Een deel neemt een overheidsvangnet in de vorm van depositogarantie en reddingsfaciliteiten voor banken in nood als gegeven, en bestudeert vervolgens tot welke additionele problemen dit leidt en hoe deze geadresseerd kunnen worden. Een ander deel probeert na te gaan wat er misgaat als gevolg van marktfalens wanneer er geheel geen overheidsingrijpen is, en probeert aan te geven hoe je deze marktfalens kunt oplossen. Eén stroming binnen dit deel van de literatuur claimt dat overheidsingrijpen de marktuitkomsten die ontstaan in de afwezigheid van overheidsingrijpen niet kan verbeteren. Een andere stroming van de literatuur beargumenteert dat de rechtvaardiging van regulering ligt in externe effecten die problemen in de financiële sector hebben op de economie, in de governance problemen bij banken vanwege meeliftersgedrag onder schuldeisers, of in het onderlinge besmettingsrisico van banken. Het boek "Microeconomics of Banking", van Xavier Freixas en Jean-Charles Rochet (2008) biedt een uitgebreid overzicht van de verschillende economische theorieën over banken.

Xavier Freixas en Jean-Charles Rochet, 2008, Microeconomics of Banking, MIT Press.

Dit is een belangrijk voorbeeld van het zogenaamde commitment probleem binnen de theorie van economische regulering: het toezichtbeleid dat ex ante (voordat de gereguleerde bedrijven actief zijn) optimaal is, is dat niet meer noodzakelijk ex post. Nadat de gereguleerde bedrijven activiteiten hebben ontplooid of geïnvesteerd hebben, kan de toezichthouder er belang bij hebben zijn beleid te wijzigen. Wanneer de toezichthouder zich niet kan committeren zullen de bedrijven op dergelijk opportunistisch gedrag anticiperen en ontstaat een inefficiënte situatie. Een tekstboekbeschrijving van dit probleem kan de lezer vinden in bijvoorbeeld het standaardwerk van Laffont en Tirole (1993), "A theory of incentives in procurement and regulation"

Jean-Jacques Laffont en Jean Tirole, 1993, A theory of incentives in procurement and regulation. MIT Press.

Mathias Dewatripont en Jean Tirole geven in hun boek "The prudential regulation of banks" een uitgebreide beschrijving van de Amerikaanse Savings & Loans crisis. Zij focussen daarbij op de aanvankelijke toezichtsrespons om niet al te hard op te treden, en het optreden van 'gambling for resurrection' waarbij insolvente banken overdreven grote risico's namen, in de wetenschap dat verliezen gedragen zouden worden door de overheid. Mishkin (2006) beschrijft kort de FDICIA wetgeving die in reactie hierop begin jaren negentig tot stand kwam, en die tot doel had dergelijke misstanden voortaan te voorkomen.

Mathias Dewatripont en Jean Tirole, 1994, The prudential regulation of banks, MIT Press.
Frederic Mishkin, 2006, How Big a Problem Is Too Big to Fail? A Review of Gary Stern and Ron Feldman's Too Big to Fail: The Hazards of Bank Bailouts, Journal of Economic Literature, 44(4), blz. 988-1004.

De theorie van debt overhang werd beschreven door Steward Myers, "Determinants of corporate borrowing" (1977), en speelt in het algemeen wanneer nieuw kapitaal aangetrokken wordt dat achtergesteld is bij een grote hoeveelheid al aanwezig vreemd vermogen. Hoewel het voor alle belanghebbenden bij de onderneming aantrekkelijk kan zijn om dergelijk nieuw kapitaal aan te trekken, kan het soms onmogelijk zijn om een dergelijke emissie te laten slagen zonder de oude schuldeisers een deel van hun rechten in te laten leveren. Wanneer er veel van zulke schuldeisers zijn, kan een coördinatieprobleem de optimale oplossing in de weg staan.

Steward Myers, 1977, Determinants of corporate borrowing, Journal of Financial Economics, 5(2), blz. 147-175.

Prijzen van marktinstrumenten geven informatie over de inschattingen van marktdeelnemers over de financiële soliditeit van onderliggende ondernemingen. Het verhandelbaar maken van schuldinstrumenten van banken kan de informatievergaring van toezichthouders ondersteunen (Calomiris, 2008). Zo laten bijvoorbeeld Oliver Hart en Luigi Zingales (2009) zien dat premies voor verzekeringen tegen bankfaillissementen een goede indicatie vormden van problemen later in de crisis.