Hoofdstuk 10. Kredietcrisis en klimaatcrisis: de ene crisis lost de andere niet op

Een eerste verkenning van de gevolgen van de kredietcrisis en nut en noodzaak van ‘groen’ stimuleringsbeleid door het Planbureau voor de Leefomgeving en het Centraal Planbureau gezamenlijk.

Zowel met als zonder recessie wordt de Kyoto-verplichting voor broeikasgasemissies waarschijnlijk gehaald. Door de recessie hoeft de overheid naar verwachting geen emissierechten in te zetten om die doelen te halen. Ook hoeven bedrijven die onderdeel uitmaken van het Europese emissiehandelssysteem door de recessie minder rechten te kopen.

In Duitsland krijgen producenten een vergoeding voor de duurzame energie die ze aan het net leveren. Hierdoor is het aandeel van duurzame energie aanzienlijk gegroeid, in 2004 werd ruim 9% van de elektriciteit duurzaam opgewekt. Dit leverde extra banen op, maar of dat op de lange termijn ook het geval is hangt er vanaf of er een buitenlandse markt is voor duurzame energieproducten uit Duitsland.

Een pleidooi van onder andere Nicholas Stern, hoofdauteur van een baanbrekende studie over de economie van klimaatverandering, voor het beprijzen van CO₂ en voor een ‘groen’ stimuleringspakket, met name vanwege de urgentie van het klimaatbeleid.

Het rapport geeft een schatting van het aantal groene banen wereldwijd in 2006, ruim 2,3 miljoen. Een overgang naar een groene economie zou een veelvoud aan banen moeten creëren, aldus het rapport.

De verklaring geeft een overzicht van de kosten en werkgelegenheidseffecten van verschillende ‘groene’ stimuleringsmaatregelen.

Een overzicht van de economische literatuur en resultaten uit een enquête onder Europese ondernemers over investeringen in R&D tijdens de financiële crisis.

Figuur 2.1 geeft de ontwikkeling weer van de private R&D-uitgaven als percentage van het bbp in verschillende landen sinds de recessie in de jaren 1990-1991.

Voorspellingen van de IEA: wereldwijde investeringen in energie zullen dalen in 2009.

De aandeelkoersen van bedrijven die criteria van duurzaamheid hanteren zijn minder getroffen door de crisis dan andere bedrijven.

Een Engelstalig paper over de reeds eerder genoemde BMU studie.

Het effect van klimaatbeleid op de werkgelegenheid is moeilijk in te schatten. Op de middellange termijn kan het ten koste gaan van banen - vooral als bedrijven banen naar het buitenland verplaatsen. Op de langere termijn kunnen innovatie en technologische ontwikkeling tot meer economische groei leiden, en daarmee meer banen.

De bank HSBC geeft een overzicht van economische stimuleringspakketten in 20 landen. Het rapport laat zien dat 15% van de ca. 2,8 biljoen US dollar een effect hebben op de CO₂-emissies.

Naast een CO₂-doelstelling heeft de overheid ook doelstellingen voor energiebesparing en voor duurzame energie. Om die doelen te halen is er beleid zoals de subsidie voor duurzame energie, SDE, en zijn er fiscale aftrekmogelijkheden voor bedrijven die investeren in bijvoorbeeld zuinige apparaten, zoals de Energie Investerings Aftrek. Dit lijkt mooi beleid, want bij de opwekking van elektriciteit uit duurzame energiebronnen komt geen CO₂ vrij en een lager energieverbruik door zuinige machines geeft minder emissies. Maar de schijn bedriegt. Elektriciteitsproductie valt onder het emissieplafond van het ETS. Meer windmolens of meer centrales die houtafval verbranden leiden dan niet tot lagere emissies, maar zullen net als de recessie alleen de prijs van de CO₂-rechten laten dalen. Hetzelfde geldt voor energiebesparing bij bedrijven die onder het ETS vallen. En het geldt ook voor het elektriciteitsverbruik van bijvoorbeeld consumenten, ook al nemen die zelf niet deel aan de emissiehandel. Neem bijvoorbeeld spaarlampen. Die verminderen het verbruik van elektriciteit vergeleken met ouderwetse gloeilampen. Maar ook nu zal de CO₂-uitstoot niet minder worden, want een lager elektriciteitsverbruik betekent alleen dat Nuon, Essent en de andere producenten minder emissierechten nodig hebben.
Door de emissiehandel heeft ander beleid dat de CO₂-emissies reduceert die onder het plafond vallen, geen effect op het aantal tonnen CO₂ dat uit wordt gestoten, maar daalt alleen de prijs van de rechten. Daardoor is er nog meer subsidie nodig om duurzame energie rendabel te maken. Andere beleidsinstrumenten kunnen misschien nog wel nuttig zijn om andere redenen, maar ze zijn het in ieder geval niet voor het verminderen van de CO₂-emissies.